Hai năm ở Nha Trang: điều tôi ước đã biết từ ngày đầu

Phần lớn những gì tôi làm sai trong mấy tháng đầu ở đây quy về năm sai lầm: tôi tin tờ quảng cáo về thời tiết, tôi thuê nhà nhầm phía của con đường biển, tôi coi cái bằng lái xe máy là thủ tục, tôi để những mốc visa bò tới sát gáy, và tôi tưởng Nha Trang là cả tỉnh. Không phải, và đã không phải ngay cả trước lần hợp nhất năm 2025. Sau hai năm, đây là danh sách tôi sẽ đưa cho bất cứ ai hạ cánh xuống Cam Ranh với một cái vali và ý định thuê nhà.

Mọi con số bên dưới đều lấy từ một trang đã công bố, liệt kê ở cuối bài. Phần còn lại là những gì tôi thấy từ yên xe máy.

1. Tháng 10 và tháng 11 là tháng mưa, không phải “vài cơn rào”

Tôi tới vào tháng 9 năm 2024, đúng đầu mùa mưa, và mất hai tháng đầu tự hỏi có phải mình đã dọn nhầm bờ biển. Số liệu chuẩn của trạm Nha Trang giải thích chuyện đó: 302 mm mưa trong tháng 10 và 332 mm trong tháng 11, so với 1.280 mm của cả năm. Riêng hai tháng ấy đã gánh chừng một nửa tổng lượng mưa năm. Tháng 2 thì ngược lại, trung bình 16 mm.

Cửa sổ bão trên dải bờ này kéo từ đầu tháng 9 đến khoảng ngày 10 tháng 12. Chẳng điều nào trong đó có nghĩa là thành phố đóng cửa; nó có nghĩa là biển ngả đục, bãi vắng, và đường đi làm thì ướt. Tôi đã làm hòa với chuyện đó trong bài từng tháng một, và tháng 10 với tháng 11 có hẳn một bài riêng.

2. Đường biển là một rào chắn, không phải bậc thềm

Trần Phú, đại lộ mặt biển, rộng sáu làn và luôn nằm chen giữa các tòa nhà và bãi cát. Ở “ngay biển” tại đây nghĩa là ở bên kia một con đường mất một phút để qua khi đèn cho phép, cũng không sao, nhưng nó không phải bức tranh tôi đã hình dung.

Bản thân bãi biển thì rộng, công cộng và miễn phí, và đoạn Trần Phú là bãi duy nhất trong thành phố có trạm cứu hộ trực từ sáng đến chiều. Mùa đông biển dâng cao và dòng chảy xa bờ hình thành; đội cứu hộ nói điều đó mỗi năm, và cờ đỏ trên cát nghĩa là không được bơi. Hai du khách đã bị sóng cuốn khỏi bãi khi đứng chụp sóng ngày 21 tháng 12 năm 2024, và một người chết. Tôi bơi ở đâu, và không bơi ở đâu, là một bài riêng.

3. Thuê nhà phía trong, lùi vào một hai con phố

Căn đầu tiên của tôi nằm trong một tòa nhà gần mặt biển; căn thứ hai ở một con phố yên hơn phía trong, và lẽ ra tôi nên bắt đầu từ đó. Chỉ số Numbeo cho Nha Trang, do người dùng tự gửi, cập nhật ngày 6 tháng 8 năm 2026 từ 250 mục nhập, đặt một căn một phòng ngủ ở khoảng 10,55 triệu VND một tháng trong trung tâm và khoảng 7,16 triệu ở ngoài. Khoảng cách đó là cái giá của tầm nhìn ra biển và của tiếng ồn hàng quán.

Tôi sống giữa hai con số đó và sẽ không nói chính xác hơn thế. Phố nào ra phố nào, và ai sống ở đâu, nằm trong nên ở đâu tại Nha Trang; còn các khoảng giá đã công bố cho mọi thứ khác nằm trong một tháng tốn gì.

4. Bằng lái xe máy không phải thủ tục cho có

Việt Nam gia nhập Công ước Vienna 1968 về Giao thông đường bộ ngày 20 tháng 8 năm 2014, nên chỉ công nhận giấy phép lái xe quốc tế cấp theo công ước đó, mang kèm bằng lái gốc, và không công nhận gì khác. Mỹ, Úc, Nhật Bản, Trung Quốc, Canada, New Zealand và Ấn Độ không phải thành viên, nên giấy phép của họ không có giá trị ở đây. Giấy phép Hàn Quốc là ngoại lệ, dùng được một năm theo một thỏa thuận song phương có hiệu lực từ ngày 23 tháng 7 năm 2023.

Từ khi Nghị định 168 có hiệu lực ngày 1 tháng 1 năm 2025, chạy xe trên 125 cc mà không có bằng hợp lệ bị phạt 6 đến 8 triệu VND, và việc xử lý người nước ngoài siết lại trong năm 2026: từ giữa tháng 5 đến hết tháng 6, 720 người nước ngoài bị kiểm tra trong tỉnh và 210 người bị phạt. Bức tranh đầy đủ nằm trong một năm chạy xe máy ở Nha Trang và phần tính toán nằm trong thuê hay mua một chiếc xe.

5. Visa có một cái nhịp, và cuốn lịch giữ nhịp đó

Thị thực điện tử mở cho mọi quốc tịch từ ngày 15 tháng 8 năm 2023: tối đa 90 ngày, 25 USD một lần nhập cảnh hoặc 50 USD nhiều lần, và chỉ nộp ở evisa.gov.vn hoặc thithucdientu.gov.vn. Công dân 24 nước nhập cảnh miễn thị thực 45 ngày theo các nghị quyết tháng 3 năm 2025 và tháng 8 năm 2025, và thời gian miễn thị thực thì không gia hạn được.

Điều không ai nói với tôi là 90 ngày là một cái nhịp chứ không phải một lần. Rốt cuộc bạn xếp cả năm quanh những ngày phải xuất cảnh, và sân bay Cam Ranh thành một nơi bạn thuộc nằm lòng. Chuyện đó chạy ra sao trên thực tế, với mỗi quy định kèm ngày, nằm trong ở quá 90 ngày. Còn về khách sạn và các dữ kiện thực tế cứng của thành phố, Nha Trang Guide là trang anh em tôi hay chỉ người khác sang.

6. Chợ thật thì không nằm trên Trần Phú

Tháng đầu tiên tôi mua đồ ở siêu thị trên dải ven biển và tưởng thành phố này đắt. Rồi tôi tìm ra chợ Xóm Mới ở 49 Ngô Gia Tự, mở khoảng 05:00 đến 18:30 và đông nhất trước 08:00 rồi lại từ 15:00 đến 17:00, và chợ Vĩnh Hải trên đường 2 Tháng 4 ở phía bắc thành phố, nơi cá từ ghe về vào buổi sáng. Chợ Đầm, cái chợ lớn ở trung tâm, chạy 05:00 đến 18:30.

Giá ở cả ba chỗ đều là giá cho người sống ở đây và thấp hơn hẳn mặt tiền biển. Chợ nào tôi dùng cho việc gì thì nằm trong những khu chợ tôi thật sự đi.

7. Địa chỉ đổi từ ngày 1 tháng 7 năm 2025 còn bảng hiệu thì không

Ngày 1 tháng 7 năm 2025, thành phố Nha Trang được giải thể thành bốn phường. Các phường trung tâm cũ Vạn Thạnh, Lộc Thọ, Vĩnh Nguyên, Tân Tiến và Phước Hòa gộp thành một phường Nha Trang; phần còn lại của thành phố thành Bắc, Tây và Nam Nha Trang. Bảng hiệu, thực đơn, danh thiếp và phần lớn dữ liệu bản đồ vẫn mang tên cũ, và hai hệ thống sẽ sống song song nhiều năm.

Số nhà và tên đường thì không đổi, nên đó là thứ tôi dò đường theo, và tôi bỏ qua tên phường. Toàn bộ cuộc sắp xếp, gồm cả việc hợp nhất với Ninh Thuận, nằm trong điều gì đã đổi trong năm 2025.

8. Tỉnh lớn hơn bãi biển rất nhiều

Khánh Hòa sau hợp nhất rộng 8.555,86 km2 theo nghị quyết lập ra nó, với khoảng 490 km bờ biển và chừng 200 đảo ven bờ. Hòn Bà, ngọn núi phía trên thành phố, cao 1.578 m và mát quanh năm. Phan Rang, ở đầu phía nam kể từ khi Ninh Thuận nhập vào ngày 1 tháng 7 năm 2025, nhận 838,5 mm mưa một năm so với 1.280 mm của Nha Trang và là nơi khô nhất Việt Nam.

Tôi mất gần một năm mới hiểu rằng thành phố là điểm tựa chứ không phải điểm đến. Vòng bảy ngày là phiên bản của tỉnh mà tôi ước mình đã chạy ngay tháng đầu tiên.

9. Không phải đảo nào cũng mở

Ngày 4 tháng 6 năm 2026, tỉnh yêu cầu dừng mọi tour tới Bình Ba và Bình Hưng, và gỡ toàn bộ quảng cáo cho hai nơi này, vì cả hai đảo nằm trong vành đai bảo vệ của căn cứ quân sự Cam Ranh. Bản thân quy định có từ một quyết định năm 2015; 2026 là năm nó được thực thi nghiêm. Tôi không viết cẩm nang cho đảo nào trong hai đảo đó, và tôi có giải thích vì sao.

Hòn Mun, khu bảo tồn biển ngoài khơi thành phố, là một trường hợp khác: việc bơi và lặn trong vùng bảo vệ nghiêm ngặt của nó bị tạm dừng từ tháng 6 năm 2022 để san hô phục hồi, và các bản tin tháng 5 năm 2026 nói vẫn còn dừng. Quầy bán tour thì vẫn rao “lặn ngắm san hô Hòn Mun”. Những đảo bạn còn tới được phân loại chỗ nào mở, chỗ nào đóng.

10. Cà phê là hạ tầng xã hội

Ở đây buổi sáng không ai hẹn nhau ở quán nhậu, buổi chiều cũng vậy; người ta gặp nhau bên một ly cà phê sữa đá, giá khoảng 25.000 VND ở quán vỉa hè trong năm 2026. Tôi không có nếp sinh hoạt nào cho tới khi có một cái quán, và tôi không quen ai cho tới khi có nếp sinh hoạt. Thói quen cà phê và gây dựng một cuộc sống ở đây là những bản dài hơn.

11. Cái thành phố du lịch chỉ rộng vài con phố

Các khối phố phía tây sau lưng bãi biển, dọc Hùng Vương, Nguyễn Thiện Thuật, Biệt Thự và Trần Quang Khải, là phần Nha Trang có thực đơn tiếng Nga và tiếng Hàn cùng mức giá đi theo. Đi thêm ba con phố vào phía trong là một tỉnh lỵ Việt Nam đang lo việc của mình. Chuyện đó có làm nơi này “quá du lịch” hay không thì có một câu trả lời thành thật ở chỗ khác.

12. Hỏi tiền điện tính thế nào trước khi ký

Biểu giá điện sinh hoạt của EVN, áp dụng từ ngày 10 tháng 5 năm 2025, là bậc thang sáu bậc từ 1.984 VND một kWh cho 50 kWh đầu đến 3.460 VND trên 400 kWh, cộng 8 phần trăm VAT. Phòng cho thuê thì thường bị tính theo mức khoán riêng của chủ nhà, và đó là phần chênh của tư nhân chứ không phải biểu giá. Hợp đồng đầu tiên của tôi chạy kiểu đó, và hóa đơn những tháng nóng là bất ngờ lớn nhất của tôi. Bảng biểu giá nằm trong bài về chi phí sống.

Tôi sẽ làm gì

Nếu được làm lại ba tháng đầu, theo thứ tự:

1. Hạ cánh trong khoảng tháng 1 đến tháng 4, khi số liệu chuẩn cho thấy dưới 70 mm mưa một tháng và nước biển ấm.
2. Thuê ngắn hạn tháng đầu ở phía biển, để học thành phố bằng đôi chân, rồi dời vào trong vài con phố.
3. Giải quyết chuyện bằng lái trước khi thuê xe chứ không phải sau: giấy phép theo công ước 1968, giấy phép Hàn Quốc, hoặc đổi sang bằng Việt Nam nếu đủ điều kiện.
4. Viết ngày cuối cùng của visa hoặc của thời gian miễn thị thực lên tủ lạnh ngay ngày đầu.
5. Đi chợ Xóm Mới ngay từ tuần đầu tiên.
6. Chạy ra khỏi thành phố vào cuối tuần rảnh đầu tiên, lên bắc tới Ninh Hòa hoặc xuống nam tới vịnh Cam Ranh, rồi cứ thế mỗi cuối tuần.