Một năm chạy xe máy ở Nha Trang: bằng lái, công an, mưa

Bằng lái mới là toàn bộ câu chuyện, còn tôi thì coi nó như một chú thích cuối trang. Việt Nam chỉ công nhận giấy phép lái xe quốc tế nếu nó được cấp theo Công ước Vienna 1968, bởi một nước là thành viên của công ước, trong vòng ba năm trở lại, và được mang kèm bằng lái gốc; giấy phép Hàn Quốc là ngoại lệ duy nhất, dùng được một năm theo một thỏa thuận song phương có hiệu lực từ ngày 23 tháng 7 năm 2023. Từ khi Nghị định 168 có hiệu lực ngày 1 tháng 1 năm 2025, mức phạt cho việc chạy xe trên 125 cc mà không có bằng hợp lệ là 6 đến 8 triệu VND, và từ giữa tháng 5 đến hết tháng 6 năm 2026 tỉnh đã kiểm tra 720 người nước ngoài chạy xe và phạt 210 người trong số đó.

Mọi thứ khác của một năm đi hai bánh ở đây, vòng xuyến, mưa, tiếng còi như một lời chào, đều học được trong hai tuần. Giấy tờ thì không. Phần dưới là luật như đã công bố, kèm ngày tháng, rồi đến phần tôi học được bằng cách chạy xe.

Giấy phép nào có giá trị ở Việt Nam

Việt Nam gia nhập Công ước Vienna 1968 về Giao thông đường bộ ngày 20 tháng 8 năm 2014. Hệ quả thì đơn giản và bị hiểu sai rộng rãi: giấy phép cấp theo Công ước Geneva 1949 cũ hơn không được công nhận, và người cầm nó bị tính là không có bằng. Mỹ, Úc, Nhật Bản, Trung Quốc, Canada, New Zealand, Ấn Độ, Ireland và Iceland không phải thành viên công ước 1968, nên giấy phép của họ không có giá trị ở đây. Phần lớn châu Âu và Nga là thành viên, nên giấy phép của họ thì có, trong ba năm kể từ ngày cấp và chỉ khi đi kèm bằng lái gốc.

Hàn Quốc ký công ước 1968 vào năm 1969 và chưa bao giờ phê chuẩn, lẽ ra điều đó xếp giấy phép Hàn Quốc vào nhóm thứ nhất. Nhưng nó lại là ngoại lệ: theo một thỏa thuận song phương có hiệu lực từ ngày 23 tháng 7 năm 2023, giấy phép lái xe quốc tế của Hàn Quốc dùng được ở Việt Nam trong một năm kể từ ngày cấp.

Người có thẻ tạm trú hoặc thường trú có thể đổi bằng lái nước ngoài sang bằng Việt Nam; chi phí được nêu là 385.000 đến 735.000 VND và 5 đến 10 ngày làm việc, còn khách lưu trú ngắn ngày thì thường không đổi được. Hạng bằng cũng thay đổi từ ngày 1 tháng 1 năm 2025: bằng A1 cấp từ ngày đó chỉ còn cho xe đến 125 cc, trước kia là 175 cc. Trang đi lại của Nha Trang Guide và trang thuê xe máy của Cam Ranh Guide nêu đúng những quy định đó từ phía người đến chơi.

Nghị định 168 phạt những gì

Nghị định 168/2024/NĐ-CP ban hành ngày 26 tháng 12 năm 2024 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, thay khung xử phạt cũ bằng mức phạt cao hơn hẳn và một hệ thống trừ điểm. Những khung liên quan đến xe máy:

Lỗi trên xe máy	Mức phạt theo Nghị định 168
Không có bằng hợp lệ, xe trên 125 cc	6.000.000 đến 8.000.000 VND
Không có bằng hợp lệ, xe đến 125 cc	2.000.000 đến 4.000.000 VND theo các nguồn thứ cấp; một mức phạt 3.000.000 VND được ghi nhận ở Nha Trang vào tháng 5 năm 2026
Không đội mũ bảo hiểm, người lái hoặc người ngồi sau	400.000 đến 600.000 VND
Vượt đèn đỏ	4.000.000 đến 6.000.000 VND
Đi ngược chiều	4.000.000 đến 6.000.000 VND
Cầm điện thoại khi đang chạy xe	800.000 đến 1.000.000 VND
Nồng độ cồn, đến 50 mg trên 100 ml máu	2.000.000 đến 3.000.000 VND
Nồng độ cồn, 50 đến 80 mg	6.000.000 đến 8.000.000 VND
Nồng độ cồn, trên 80 mg	8.000.000 đến 10.000.000 VND
Giao xe cho người không có bằng, chủ xe là cá nhân	8.000.000 đến 10.000.000 VND

Các nguồn thứ cấp nói thêm là xe bị tạm giữ bảy ngày với các lỗi về bằng lái, phí lưu giữ 50.000 đến 100.000 VND một ngày. Ngưỡng cồn cho người chạy xe là bằng không; các mức chỉ là cách tiền phạt tăng dần, không phải một khoảng được phép. Và các nguồn về bảo hiểm đều thống nhất rằng hợp đồng loại trừ tai nạn xảy ra khi chạy xe không có bằng hợp lệ, biến một khoản phạt thành một hóa đơn bệnh viện không ai trả thay.

Điều gì đã đổi trong năm 2026

Việc xử lý người nước ngoài ở Khánh Hòa còn nhẹ trong năm đầu tôi ở đây, bây giờ thì không. Từ ngày 1 tháng 1 đến giữa tháng 5 năm 2026, công an tỉnh đã xử phạt 123 người nước ngoài vi phạm giao thông, hơn 323 triệu VND tiền phạt; từ giữa tháng 5 đến hết tháng 6, họ kiểm tra 720 người và phạt 210 người, tổng cộng hơn 610 triệu VND. Các mức phạt được nêu trong đợt đó gồm một du khách Nga bị phạt 2,5 triệu vì nồng độ cồn cộng 3 triệu vì không có bằng, và những người chạy xe mang quốc tịch Nga và Ukraine mỗi người 6 triệu vì không có bằng hợp lệ.

Bối cảnh thì nặng nề: năm vụ tai nạn có người nước ngoài liên quan trong tỉnh năm 2025, hai người chết, và ngày 4 tháng 5 năm 2026 một người Nga 35 tuổi với 268,8 mg cồn trên 100 ml máu đã gây một vụ va chạm chết người ở Nha Trang. Các tiệm cho thuê xe vẫn hiếm khi hỏi bằng lái. Điều đó không làm cho chuyến đi thành hợp pháp, và chủ tiệm cũng phải chịu trách nhiệm nếu người thuê không có bằng. Bài toán thuê hay mua, với tiền cọc và giấy tờ, nằm trong thuê hay mua xe máy cho một kỳ ở dài.

Vòng xuyến và những luật bất thành văn

Giao thông Nha Trang chậm hơn và dễ tha thứ hơn Sài Gòn, và tôi mất khoảng hai tuần để hiểu cái logic của nó. Không ai dừng ở vòng xuyến; ai cũng nhường một chút, và chiếc xe giữ được một đường đi đều là chiếc đi lọt. Tiếng còi là thông tin, không phải sự bực bội: nó nói tôi đang ở đây, bên trái bạn, đừng lấn sang. Rẽ cắt ngang dòng xe thì làm từ từ, mỗi lần một mét, và dòng ngược chiều sẽ uốn quanh bạn nếu bạn đi có thể đoán trước, và đâm vào bạn nếu bạn đột ngột.

Trần Phú, con đường biển sáu làn, là ngoại lệ: nó nhanh, là chỗ duy nhất trong thành phố tôi từng thấy ô tô vượt ở tốc độ cao, và những khoảng quay đầu là nơi xảy ra các pha suýt va chạm. Tôi đi làn bên phải và rời khỏi nó sớm nhất có thể. Vào phía trong, ô bàn cờ sau lưng bãi biển và các con phố quanh Xóm Mới là phần dễ của thành phố; phần khó là bất kỳ ngã tư nào có xe buýt trong đó. Vòng bảy ngày quanh tỉnh là thứ mà việc chạy xe trong thành phố đang tập dượt cho.

Những tháng mưa trên hai bánh

Tháng 10 và tháng 11 mang 302 và 332 mm mưa đến trạm Nha Trang trong một năm trung bình, so với 1.280 mm của cả năm, và đó là hai tháng quyết định chuyện chiếc xe máy là thú vui hay là việc khổ. Sau những trận mưa nặng nhất, vài ngã tư trũng phía sau bãi biển ngập nước cả tiếng, đủ sâu để làm chết máy một chiếc tay ga phóng qua nhanh, và vạch sơn kẻ đường thì trơn như kính. Một bộ áo mưa tử tế hơn hẳn áo mưa cánh dơi; áo mưa cánh dơi trên một chiếc xe đang chạy là một cánh buồm.

Đường núi lại là chuyện khác. Đèo Khánh Lê đi Đà Lạt đã đóng sau sạt lở trong cả hai mùa mưa gần nhất và giờ chạy theo quy định chỉ đi ban ngày, điều mà chạy đèo Khánh Lê lên Đà Lạt nói kèm ngày tháng. Tôi không chạy đèo vào những tháng mưa, không lần nào.

Hai thói quen giữ tôi khỏi rắc rối

Thói quen thứ nhất là tôi không bao giờ chạy xe sau khi uống, dù chỉ một ly. Ngưỡng là bằng không, khung phạt thấp nhất bắt đầu từ 2 triệu VND, và vụ ngày 4 tháng 5 năm 2026 là lý do công an đang dừng xe người nước ngoài. Thói quen thứ hai là giấy tờ đi cùng tôi mọi lần: bằng lái gốc, giấy phép quốc tế, giấy đăng ký xe và giấy bảo hiểm, trong một túi chống nước dưới cốp, không phải ở nhà. Một chốt kiểm tra ở Khánh Hòa là một hàng cán bộ đứng trên đường lớn giữa ban ngày vẫy xe vào, và cả cuộc nói chuyện sẽ ngắn hơn nhiều khi giấy tờ đã sẵn trong tay.

Mũ bảo hiểm thì không phải là thói quen; nó là chuyện mặc định, với 400.000 đến 600.000 VND cho mỗi cái đầu trần.

Ghi chép tại chỗ: Trong năm 2026 tôi thấy nhiều chốt trên các con đường ra khỏi thành phố hơn cả năm 2025, và các con số cũng nói vậy. Họ ngồi giữa ban ngày, trên đường lớn, và không hề nấp.

Tôi sẽ làm gì

1. Lo xong giấy tờ trước khi lo chiếc xe: giấy phép theo công ước 1968 kèm bằng lái gốc, giấy phép Hàn Quốc trong vòng một năm kể từ ngày cấp, hoặc đổi sang bằng Việt Nam nếu là người cư trú.
2. Thuê một chiếc tay ga 125 cc theo tháng trước đã; cả hạng bằng lẫn khung phạt đều chia ở mốc 125 cc.
3. Tuần đầu chỉ chạy trong ô bàn cờ phía trong, chạy sớm, trước giờ xe buýt, và cắt ngang Trần Phú chứ đừng chạy dọc nó.
4. Rồi thêm đường biển, rồi cây cầu lên phía bắc, rồi đường về Diên Khánh, rồi cả tỉnh.
5. Không bao giờ chạy sau khi uống; giấy tờ dưới cốp; người ngồi sau cũng đội mũ.
6. Tránh các đèo núi từ tháng 10 đến tháng 12 và đọc bài về đèo Khánh Lê trước lần vượt đèo đầu tiên trong mùa khô.