Cam Ranh /Văn hóa và lịch sử/Ăn và uống
Bỏ qua các khu resort thì Cam Ranh chính là Ba Ngòi: một thị trấn cảng đang làm việc và một thị trấn hải quân ở bờ tây vịnh, cách sân bay khoảng 19 km đường bộ, với một chợ hải sản tan trước giữa buổi sáng, một bờ nước mà bạn không được chụp ảnh thoải mái, và một bến đò không còn chở khách du lịch đi đâu nữa. Ở đó không có nhiều thứ, và tôi vẫn đi, vì cái chợ và vì ánh sáng.
Bỏ qua dải resort thì Cam Ranh là Ba Ngòi: một thị trấn cảng và một thị trấn hải quân ở bờ tây vịnh, cách sân bay bên bán đảo đối diện khoảng 19 km đường bộ, với một chợ hải sản, một bờ nước, một ngôi chùa phủ đầy vỏ sò, một vòng xuyến có cà phê, và cái căn cứ nằm sau hàng rào của nó. Ở đó không có nhiều thứ, và một buổi chiều là đủ. Tôi vẫn đi, vài lần mỗi năm, vì cái chợ lúc đầu ngày và vì ánh sáng trên vịnh lúc cuối ngày, và vì đó là thị trấn duy nhất trên dải bờ này không có khái niệm gì về hình dạng của một khách du lịch.
Đây là một bài thành thật về một thị trấn đang làm việc. Nếu bạn muốn có việc để làm thì cung đường muối và tôm hùm bắt đầu từ đây và là một ngày khá hơn. Còn nếu bạn muốn hiểu vì sao thị trấn này có hình dạng như vậy thì đọc tiếp.
Cam Ranh là thành phố thuộc tỉnh từ ngày 23 tháng 12 năm 2010: 316 km2 và 134.100 dân vào năm 2024, đô thị lớn thứ hai của tỉnh sau Nha Trang. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025 nó không còn tồn tại như một đơn vị hành chính. Theo cuộc cải cách hai cấp đã bỏ toàn bộ huyện và thành phố thuộc tỉnh trên cả nước, Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 ngày 16 tháng 6 năm 2025 vẽ lại nó thành bốn phường và một xã.
| Đơn vị từ ngày 1 tháng 7 năm 2025 | Lập từ |
|---|---|
| Phường Bắc Cam Ranh | Cam Nghĩa, Cam Phúc Bắc, Cam Thành Nam |
| Phường Cam Ranh | Cam Phú, Cam Lộc, Cam Phúc Nam |
| Phường Cam Linh | Cam Thuận, Cam Lợi, Cam Linh |
| Phường Ba Ngòi | Ba Ngòi và Cam Phước Đông |
| Xã Nam Cam Ranh | Cam Lập, Cam Bình, Cam Thịnh Đông, Cam Thịnh Tây |
Ba Ngòi là cái phường có ý nghĩa với người tới chơi: 78,18 km2 với khoảng 31.700 dân vào năm 2024, tức là cái phường như nó vốn có trước khi Cam Phước Đông được nhập vào năm 2025, lập ngày 7 tháng 7 năm 2000, khi Cam Ranh được lập thị xã, mười năm trước khi lên thành phố thuộc tỉnh, và là trung tâm làm ăn ngay trên mặt nước. Wikipedia ghi dân cư gồm người Kinh, người Đản và người Chăm. Bài về việc sáp nhập giải thích cuộc cải cách ấy có nghĩa gì với địa chỉ và các cơ quan; với người tới chơi thì nó có nghĩa là địa chỉ bây giờ là phường Ba Ngòi chứ không phải thành phố Cam Ranh, và ngoài ra không có gì dịch chuyển.
Cái chợ trước, và phải sớm. Chợ Ba Ngòi là chợ rau củ và hải sản hằng ngày của nửa phía nam vịnh, và tới giữa buổi sáng thì phần hải sản đã xong. Ba Ngòi là một trong ba điểm cập bến, cùng Đá Bạc và Đầm Thủy Triều, cung cấp cho các vựa hải sản sỉ của Cam Ranh, đó là lý do cá ở đây rẻ hơn và tươi hơn mọi chợ ở Nha Trang. Một trang địa phương truy cái chợ chính của thị trấn về chuyện ngư dân tụ lại trên bờ Ba Ngòi hồi đầu thế kỷ 20 để đổi cá lấy đồ dùng trong nhà, và nói rằng người bán sẽ đóng gói ướp đá hải sản cho bạn mang ra sân bay. Điều thứ hai thì tôi chưa bao giờ thử. Trang của Cam Ranh Guide về chợ Ba Ngòi có các thông tin thực tế.
Rồi tới bờ nước, tức là thuyền, bè, cảng và rất nhiều trời. Rồi chùa Từ Vân, nổi tiếng với những công trình gắn đầy vỏ sò và san hô; tôi không có mức phí hay giờ mở cửa nào để đưa cho bạn, vì tôi chưa từng tìm thấy chúng được công bố ở đâu, và những lần tôi đi ngang thì chùa đều mở. Rồi cái vòng xuyến nơi đại lộ Hùng Vương gặp đường 22 Tháng 8, tức là trung tâm thị trấn và là chỗ có cà phê. Danh sách chỉ có vậy, và tôi không độn thêm gì.
Vì cái vịnh, thứ vẫn được mô tả rộng rãi là chỗ trú nước sâu tốt nhất Đông Nam Á: dài khoảng 32 km, rộng hơn 3 km, sâu 18 đến 30 m, nằm sau một cửa hẹp. Mọi lực lượng hải quân từng tới dải bờ này đều dùng nó. Người Pháp đặt quân thuộc địa ở đây. Người Nhật xuất phát từ vịnh để đánh Malaya và Borneo năm 1941 và 1942, rồi tháng 1 năm 1945 một hạm đội Mỹ phá hủy gần hết những gì họ dựng lên. Sau sự kiện Vũng Rô tháng 2 năm 1965, người Mỹ xây một căn cứ lớn chỉ trong vài tháng, với một đường băng dài 10.000 feet hoàn thành trong khoảng 50 ngày, xong vào tháng 10 năm 1965, và bàn giao cho Việt Nam Cộng hòa vào tháng 5 năm 1972. Quân đội miền Bắc tiếp quản ngày 3 tháng 4 năm 1975.
Liên Xô ký hợp đồng thuê 25 năm vào năm 1979 và đến năm 1987 đã mở rộng nó gấp bốn lần quy mô ban đầu, thành căn cứ hải quân ở nước ngoài lớn nhất của Liên Xô; Nga hoàn tất việc rút quân ngày 2 tháng 5 năm 2002. Ngày nay cái vịnh là căn cứ chính và là nơi đóng tàu ngầm của Hải quân Nhân dân Việt Nam, nhà của Lữ đoàn Tàu ngầm 189, và Cảng quốc tế Cam Ranh, cảng lưỡng dụng khai trương ngày 8 tháng 3 năm 2016, nằm trên cùng mặt nước ấy. Ba Ngòi xưa nay vẫn là cái thị trấn phục vụ tất cả những người đó, và điều ấy hiện ra rõ: cảng, hàng rào, số người mặc quân phục trong quán cà phê, và sự vắng mặt của bất cứ thứ gì được dựng lên cho khách.
Từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, Luật 25/2023/QH15 cấm ghi âm, quay phim, đo vẽ, lập bản đồ hoặc công bố tư liệu về công trình quốc phòng và khu quân sự, trừ khi được phép. Quyết định 38/2025/QĐ-TTg, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2025, đặt cả hành khách tới thăm cảng quốc tế dưới sự giám sát của lực lượng bảo vệ căn cứ. Tôi không tìm ra được những đoạn nào của bờ nước Ba Ngòi có biển cấm, và tôi không tìm được mức phạt nào đã công bố. Nên quy tắc tôi theo là quy tắc của luật: chợ, thuyền cá, bè và mặt nước thì được; những thân tàu xám, cảng, cổng và bất cứ thứ gì phía sau một tấm biển quân sự thì không, và cái flycam thì không ra khỏi túi. Khu tưởng niệm Gạc Ma bên kia vịnh là nơi để nghĩ về việc hải quân sinh ra để làm gì; Ba Ngòi là nơi bạn thấy điều đó đang diễn ra.
Cảng Ba Ngòi từng là bến của chiếc đò gỗ đi Bình Ba: các cẩm nang cũ ghi 25.000 đến 30.000 VND, 30 đến 60 phút, khoảng bốn chuyến một ngày, và ghi rằng người nước ngoài đã bị từ chối ngay tại cảng từ trước lệnh năm 2026. Ngày 4 tháng 6 năm 2026, tỉnh yêu cầu dừng mọi tour và mọi hoạt động chở khách du lịch ra Bình Ba và Bình Hưng, với tất cả mọi người, vì cả hai đảo nằm trong vành đai an ninh của căn cứ. Vì sao tôi không viết cẩm nang Bình Ba có các văn bản.
Còn đò cho cư dân có chạy nữa không thì tôi không xác nhận được. Với bạn thì điều đó không quan trọng: khách du lịch không được lên. Cái bến giờ là một chỗ để nhìn ra vịnh, và vào một buổi chiều muộn khi các bè lên đèn thì đó là một chỗ đẹp.
Từ sân bay, đường vòng quanh vịnh dài khoảng 19 km và taxi mất chừng 25 phút. Xe buýt 18 chạy giữa Nha Trang và sân bay, 35 km trong khoảng một tiếng, và các cẩm nang không thống nhất về giá vé, nên cứ tính 65.000 VND cho cả tuyến; nó không vào Ba Ngòi. Một trang du lịch địa phương nói xe buýt thành phố từ Nha Trang tới chợ Cam Ranh mất khoảng 45 phút, điều tôi chưa thử. Có một nhà ga, Ga Ngã Ba ở Cam Phước Đông, nhưng trang bán vé không hiện chuyến nào vào ngày 11 tháng 9 năm 2026 và tôi sẽ không lên kế hoạch dựa vào một chuyến tàu dừng ở đây. Trang của Cam Ranh Guide về xe buýt và tàu hỏa giữ phần giờ giấc được cập nhật. Tôi thì đi xe máy xuôi QL1A, đó là câu trả lời thành thật.
Trên giấy tờ thì không. Cam Ranh là thành phố thuộc tỉnh từ ngày 23 tháng 12 năm 2010, rộng 316 km2 với 134.100 dân vào năm 2024. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025 nó thành bốn phường, Bắc Cam Ranh, Cam Ranh, Cam Linh và Ba Ngòi, cùng xã Nam Cam Ranh, theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15.
Thành thật mà nói thì ít: chợ Ba Ngòi trước tám giờ, bờ nước và cảng, một ngôi chùa gắn đầy vỏ sò và san hô, cà phê ở vòng xuyến, và hải sản bán theo ki lô vào buổi tối. Đây là một thị trấn hải quân và đánh cá, không phải một khu nghỉ, và đó chính là lý do để đi.
Đi đường bộ vòng quanh vịnh, khoảng 19 km, taxi chừng 25 phút. Xe buýt 18 chạy giữa Nha Trang và sân bay, không vào Ba Ngòi. Một trang địa phương nói xe buýt thành phố từ Nha Trang tới chợ Cam Ranh mất khoảng 45 phút; tuyến đó tôi chưa tự đi thử.
Không. Đò gỗ rời cảng Ba Ngòi đi Bình Ba đã từ chối người nước ngoài từ trước năm 2026, và ngày 4 tháng 6 năm 2026 tỉnh yêu cầu dừng mọi hoạt động chở khách du lịch ra đảo, với tất cả mọi người. Đò cho cư dân còn chạy không thì tôi không xác nhận được; khách du lịch đằng nào cũng không được lên.
Chợ, thuyền cá và mặt nước thì được. Tàu hải quân, cảng, cổng căn cứ và bất cứ thứ gì phía sau biển báo quân sự thì không: Luật 25/2023/QH15 cấm quay phim hoặc công bố tư liệu về khu quân sự từ ngày 1 tháng 1 năm 2025. Tôi giữ máy ảnh hướng về phía mấy chiếc thuyền.
Đọc ngày 15 tháng 9, 2026. Giá cả, giờ giấc và quy định đều thay đổi; đây là những trang mà các con số được lấy ra từ đó.
Mặt làm ăn của vịnh Cam Ranh là một buổi sáng trên xe máy: chợ Ba Ngòi trước tám giờ, khi ghe đã về; những ruộng muối phía nam thị trấn lúc nắng còn thấp; những bè tôm hùm nhìn từ đường ra Bình Lập; và một bữa trưa mà bạn chốt giá theo ký trước khi nó được nấu. Không tàu, không đảo, và không chĩa máy ảnh về phía hải quân.
Khu tưởng niệm trên đại lộ ven biển Bãi Dài tưởng niệm 64 chiến sĩ hải quân Việt Nam hy sinh ở đá Gạc Ma ngày 14 tháng 3 năm 1988. Vào cửa tự do, không phô trương, và đáng dành một tiếng trên đường ra sân bay. Bãi đá ấy nằm ở Trường Sa, từ năm 2025 là một đặc khu của Khánh Hòa mà người đi lại bình thường không thể tới; nhà trưng bày dưới tượng đài là chỗ gần nhất bạn đến được.
Bình Ba và Bình Hưng nằm trong vành đai an ninh của căn cứ hải quân Cam Ranh. Ngày 4 tháng 6 năm 2026, tỉnh yêu cầu dừng mọi tour ra hai đảo, với người Việt cũng như với người nước ngoài, theo một quyết định năm 2025 của Thủ tướng lặp lại một quyết định từ năm 2015. Vì vậy trang này sẽ không chỉ bạn cách ra đó: nó nói văn bản viết gì, và nói tôi đi đâu thay vào đó.
Cái huyện mà ai cũng chạy ngang qua chính là thủ phủ xoài của dải bờ này: Khánh Hòa có 9.059 ha xoài trong năm 2026 và phần lớn nằm ở Cam Lâm, với giống xoài Úc trồng từ năm 2015 nay là cây chủ lực. Mùa thu hoạch rộ từ tháng 4 đến tháng 6, mấy cái sạp ven đường trên đường ra sân bay là chỗ tôi dừng, và vào một năm dội chợ thì trái xoài gần như chẳng đáng mấy đồng.
