Cam Ranh /Ăn và uống/Cung đường
Cái huyện mà ai cũng chạy ngang qua chính là thủ phủ xoài của dải bờ này: Khánh Hòa có 9.059 ha xoài trong năm 2026 và phần lớn nằm ở Cam Lâm, với giống xoài Úc trồng từ năm 2015 nay là cây chủ lực. Mùa thu hoạch rộ từ tháng 4 đến tháng 6, mấy cái sạp ven đường trên đường ra sân bay là chỗ tôi dừng, và vào một năm dội chợ thì trái xoài gần như chẳng đáng mấy đồng.
Cam Lâm là cái huyện đất bằng và khô nằm giữa sân bay Cam Ranh với Nha Trang, huyện mà khách nào cũng chạy ngang và gần như không ai dừng lại, và nó trồng phần lớn xoài của tỉnh. Khánh Hòa có 9.059 ha xoài trong năm 2026, 7.808 ha trong đó đang cho trái, sản lượng hơn 53.000 tấn một năm, và chính tỉnh gọi Cam Lâm là thủ phủ xoài. Mùa thu hoạch rộ từ tháng 4 đến tháng 6. Nếu bạn đáp xuống trong cửa sổ ấy thì trái cây ở mấy cái sạp ven đường trên đường ra sân bay là thứ ngon nhất bạn ăn được trước khi tới khách sạn.
Trong mùa thì gần như tuần nào tôi cũng dừng ở mấy cái sạp ấy. Bài này nói về cái huyện đứng sau chúng: trồng gì, bao nhiêu, chín lúc nào, đáng bao nhiêu tiền, và một vòng ngắn qua các nhà vườn cho một buổi sáng biển nhiều gió.
Giống làm nên tên tuổi là xoài Úc: trái to, ửng đỏ pha vàng, hạt nhỏ, ít xơ và có mùi thơm bạn ngửi được từ ngoài đường. Nó được đưa về Cam Lâm năm 2015 và tới năm 2025 đã phủ chừng 4.500 ha của huyện cũ, tức là thành cây chủ lực chỉ trong một thập niên. Bên cạnh nó, các nhà vườn trồng cát Hòa Lộc, giống xoài kinh điển của miền Nam, cùng với Canh Nông, Đài Loan, tứ quý và giống bản địa Thủy Triều.
Quy mô thì dễ thấy hơn khi đặt chung một chỗ. Tháng 5 năm 2023 huyện có hơn 7.570 ha xoài; tới tháng 6 năm 2026 tỉnh đếm được 9.059 ha, trong đó 4.054 ha đã đăng ký theo 41 mã số vùng trồng, 36 mã trong số đó là để xuất khẩu. Thị trường xuất khẩu chính là Trung Quốc, sau đó tới Hoa Kỳ, Úc, New Zealand và EU. Xã Cam Lâm sau cải cách, vốn chỉ là một phần của huyện cũ, giữ chừng 1.200 ha trong số đó, hơn 856 ha là xoài Úc.
Vụ chính chạy từ tháng 4 đến tháng 6, và các vườn ra hoa quãng giữa tháng 3, khi cả huyện thoang thoảng mùi ngọt. Năm 2026 việc hái bắt đầu vào cuối tháng 5; năm 2023 Báo Khánh Hòa đưa tin đợt thu hoạch cuối vụ ngày 22 tháng 5, còn năm 2025 thì giữa tháng 5 các vườn đang thu rộ. Vậy nên cửa sổ thật thà cho trái ngon nhất là từ cuối tháng 4 tới giữa tháng 6, và sau khoảng đó thì tôi sẽ không dựng một chuyến đi quanh nó nữa.
Các trang về ẩm thực có nói tới một vụ phụ nhỏ hơn từ tháng 11 đến tháng 2. Tôi từng mua xoài Cam Lâm vào tháng 12 và nó ổn, nhưng nó không phải trái của tháng 4. Lịch trái cây có phần còn lại của các mùa thu hoạch trong tỉnh, và nếu bạn muốn cái mùa lớn còn lại thì Khánh Sơn mùa sầu riêng là con đường lên cao nguyên cách đây một tiếng vào phía trong.
Đây là phần mà mấy cái sạp ven đường không kể cho bạn. Xoài Úc đã qua ba vụ thất bát liên tiếp, và cái giá người trồng nhận được thì đã sụp.
| Năm | Giá tại vườn, xoài Úc | Nguồn |
|---|---|---|
| Những năm được giá | 30.000 đến 50.000 VND một ki lô; có năm 70.000 đến 100.000 | Báo Khánh Hòa, 2025 và 2026 |
| Cuối vụ 2023 | Loại 1 26.000 đến 28.000 VND; loại 2 10.000 đến 13.000; loại 3 dưới 6.000 | Báo Khánh Hòa, tháng 5 năm 2023 |
| Tháng 5 năm 2025 | Loại 1 20.000 VND (khoảng 10 phần trăm sản lượng); loại 2 6.000 đến 7.000; hàng dạt 2.000 đến 3.000 | Báo Khánh Hòa, tháng 5 năm 2025 |
| 2026 | 1.000 đến 3.000 VND một ki lô; 5.000 đến 7.000 cho hàng xuất khẩu | Báo Khánh Hòa, tháng 6 năm 2026 |
Tháng 5 năm 2025, chừng 1.800 tấn không bán được trên cả huyện cũ, riêng xã Cam Hòa đã hơn 500 tấn, và Tuổi Trẻ đưa tin có nhà vườn bỏ trái không hái trên cây. Tôi nhắc chuyện này vì một người khách đứng trả giá ở sạp cho một bịch xoài là đang trả giá với người đã được trả 2.000 VND một ki lô cho chỗ xoài ấy. Tôi không trả giá. Tôi chưa bao giờ tìm thấy một mức giá ven đường nào được công bố, nên người ta xin bao nhiêu thì tôi trả bấy nhiêu, và nó chưa bao giờ là nhiều.
Được, và từ năm 2023 vài nhà vườn đã sắp xếp để làm việc đó. Báo Khánh Hòa tả các vườn ở Cam Thành Bắc và Cam Đức mở cửa đón khách hồi tháng 3 năm 2023, còn tháng 6 năm 2026 Dân Việt đưa tin về hai vườn ở thôn Tân Hải, một vườn 7.000 m2 trồng chủ yếu xoài Úc và một vườn gần 4 ha cây hàng chục năm tuổi cao tới 30 m, nhận khách vào hái và ăn trái ngay dưới gốc. Họ làm qua một công ty tên CamLamOnline chứ không nhận khách vãng lai, và những người khách mà bài báo tả là người Nga, người Hàn Quốc và người Trung Quốc. Lúc ra về thì họ bán bánh tráng xoài, nước ép, mứt kẹo và trà.
Tôi không tìm được một mức giá đã công bố nào cho một chuyến vào vườn, và hai lần tôi vào được là do cái sạp tôi hay mua mời, mà đó không phải cách tôi truyền lại cho bạn được. Hãy hỏi ở một cái sạp; các nhà vườn chính là gia đình của mấy cái sạp ấy.
Ghi chép tại chỗ: bánh tráng xoài, những tấm thịt xoài phơi nắng thành một thứ dẻo chua ngọt, là món để mang về. Nó để được hàng tuần và nhẹ tênh, còn bản mua ở chợ thì ngon hơn bản mua ở sân bay.
Các nhà vườn nằm dọc QL1A và các đường nhánh của xã Cam Lâm, phía tây dải bờ Bãi Dài và cách sân bay Cam Ranh 10 tới 20 km về phía tây bắc. Vòng tôi hay chạy thì đơn giản, và tôi chưa đo đoạn cắt ngang, nên hãy coi khúc giữa là một hướng đi chứ không phải một khoảng cách.
Bắt đầu trên đại lộ Nguyễn Tất Thành chạy lên phía bắc từ sân bay, chính là đường ven biển dọc Bãi Dài; dải resort bắt đầu cách nhà ga vài cây số về phía bắc, còn Nha Trang thì cách Cam Ranh chừng 30 km theo con số Tuổi Trẻ đưa cho chuỗi đô thị ven biển. Hãy dừng ở khu tưởng niệm Gạc Ma ngay trên đại lộ. Rồi cắt sang phía tây theo bất cứ con đường nào băng qua đồng bằng để ra QL1A, chạy xuôi nam qua xứ vườn với các sạp ở cả hai bên đường, rồi vòng lại phía đông về đường sân bay. Nửa buổi sáng, lâu hơn nếu bạn dừng ở mọi cái sạp, và cả vòng đều bằng phẳng. Vòng quanh vịnh cũng là ý ấy, nhưng cho phía nam sân bay.
Vụ chính chạy từ tháng 4 đến tháng 6; năm 2026 bắt đầu hái vào cuối tháng 5. Vườn ra hoa quãng giữa tháng 3. Các trang về ẩm thực có nói tới một vụ phụ nhỏ hơn từ tháng 11 đến tháng 2, nhưng thứ trái đáng để chạy xe tới thì ở trên cây từ cuối tháng 4.
Một giống trái to, ửng đỏ pha vàng, hạt nhỏ và ít xơ, đưa về Cam Lâm năm 2015 và tới năm 2025 đã phủ chừng 4.500 ha của huyện cũ. Nay nó là cây chủ lực, bên cạnh các giống cát Hòa Lộc, Canh Nông, Đài Loan và tứ quý.
Hoàn toàn tùy năm. Giá tại vườn từng lên 30.000 đến 50.000 VND một ki lô vào năm được giá, nhưng rớt còn 1.000 đến 3.000 VND một ki lô năm 2026, với 5.000 đến 7.000 cho hàng xuất, vụ thứ ba mất giá liên tiếp. Giá ở sạp ven đường không được công bố; tôi trả đúng giá người ta xin.
Được, nhưng phải hẹn trước chứ không tự tới. Các vườn ở thôn Tân Hải, một vườn 7.000 m2 và một vườn gần 4 ha có cây cao tới 30 m, nhận khách vào hái và ăn tại chỗ qua công ty CamLamOnline, theo Dân Việt tháng 6 năm 2026. Hãy tính một tới hai tiếng.
Tôi không tìm được lễ hội nào. Lễ hội trái cây mà báo chí Khánh Hòa đưa tin mỗi mùa là ở Lâm Sơn, thuộc huyện Ninh Sơn cũ của tỉnh Ninh Thuận cũ, không phải ở Cam Lâm.
Đọc ngày 15 tháng 9, 2026. Giá cả, giờ giấc và quy định đều thay đổi; đây là những trang mà các con số được lấy ra từ đó.
Xoài tháng 4 và tháng 5 ở Cam Lâm, sầu riêng cuối tháng 7 và tháng 8 ở Khánh Sơn, nho ba vụ quanh Phan Rang với lứa ngọt nhất vào tháng 8 và tháng 9, táo xanh từ tháng 3 đến tháng 5, bưởi từ cuối tháng 7 ở Khánh Vĩnh. Tháng 10 đến tháng 12 là khoảng trống. Bảng có các tháng, còn các mục thì nói tôi mua ở đâu và một mức giá có nguồn trông ra sao.
Từ tháng 11 đến tháng 3, Bãi Dài đầy gió, phần lớn thời gian không tắm được và gần như vắng tanh, và đó là mùa tôi thích nó nhất. Bãi công cộng và miễn phí từ những lối trống giữa các khu resort, con nước lớn phủ kín các khu vực tắm chừng nửa năm, còn dân chơi diều dựng đồ ở đầu bắc lộng gió. Đây là bãi biển nhìn từ các lối vào công cộng, không phải từ một khu resort.
Hãy đi vào tháng 8. Vụ sầu riêng Khánh Sơn chạy từ khoảng tháng 7 đến hết tháng 8 và rộ vào tháng 8, sớm hơn Tây Nguyên một tháng, trên hơn 3.800 ha được dự báo cho 40.000 đến 41.000 tấn trong năm 2026. Từ Nha Trang là 100 km theo con đường duy nhất lên, qua một con đèo 600 m từ Ba Ngòi ở Cam Ranh, và tôi sẽ ở lại một đêm.
Xứ nho duy nhất của Việt Nam đáng để nhìn tận mắt: những giàn nho ở góc khô hạn nhất nước, với trái ngọt nhất vào tháng 8 và tháng 9. Rượu bán trong vườn là sản phẩm nhà làm từ nho ăn tươi, ngọt và gần với một thứ si rô hơn; hãy mua nho, nho khô và táo xanh thay vào đó. Thái An đi xem miễn phí, 07:00 đến 18:00.
