Vòng đồng quê Diên Khánh bằng xe máy

Vòng chạy là 10 km ra tới thành cổ Diên Khánh trên đường 23 tháng 10, ngược bắc qua đồng lúa Diên Điền tới chân Am Chúa, rẽ đông theo các lối ven sông Cái rồi về lại Nha Trang qua cầu Xóm Bóng. Tôi đi hết chừng ba tiếng, kể cả một ly cà phê và một vòng đi bộ qua một cổng thành, trên một chiếc xe tay ga thuê bình thường, và đó là vòng chạy tôi đưa cho những ai hỏi gần thành phố có gì không phải là thành phố.

Đồng xanh vào lúc nào là một câu hỏi về lịch, và cuốn lịch nằm ở dưới. Bản ngắn: vụ đông xuân nằm dưới ruộng từ cuối tháng 10 tới tháng 4 và vụ hè thu từ cuối tháng 4 tới đầu tháng 9, nên đồng xanh nhất vào giữa mỗi vụ, còn giữa hai vụ thì là rạ và khói.

Đường đi thế nào?

Ra khỏi thành phố về phía tây trên đường 23 tháng 10, con đường trở thành Quốc lộ 1 và chạy vào thị trấn Diên Khánh ở cây số 10, khoảng cách duy nhất trên vòng này mà tôi đưa được từ một nguồn. Tòa thành nằm trong thị trấn, bốn cái cổng ngay trên phố và một đợt trùng tu dự kiến xong trước ngày 31 tháng 10 năm 2026; một buổi chiều ở thành cổ Diên Khánh có phần chi tiết, còn trên vòng chạy này tôi đi bộ qua một cổng và đoạn tường thành cạnh nó rồi để phần còn lại đó.

Từ thị trấn, rẽ về bắc đi Diên Điền. Chỉ trong một phút, các lối nhỏ bỏ lại tiếng quốc lộ phía sau và chạy giữa đồng trên những bờ đất cao, với ngọn đồi Am Chúa phía trước làm điểm mốc cố định; cái am trên đỉnh và vị nữ thần của nó nằm trong Am Chúa và Thiên Y A Na. Các lối này có số hiệu trên bản đồ mà chẳng ai dùng. Hãy định hướng bằng ngọn đồi và dòng sông: ngọn đồi là mốc ở phía bắc, dòng sông là đường về ở phía đông, và mọi lối nhỏ nằm giữa rốt cuộc đều gặp một trong hai.

Dòng sông là đường về. Sông Cái chảy về đông từ Diên Khánh ra biển ở Nha Trang, và các lối nhỏ men theo nó qua vườn tược và làng mạc, qua chỗ thuộc phường Vĩnh Ngọc, ở Xuân Lạc, nơi nó tách thành các nhánh rồi nhập lại ở Cồn Dê trước khi ra cửa. Bạn ra tới cầu Xóm Bóng với Tháp Bà Ponagar ở phía trên và những chiếc ghe ở phía dưới, một chỗ tốt để kết thúc bất cứ chuyến nào. Tôi không có khoảng cách nào lấy về được cho các lối giữa đồng và ven sông, và tôi sẽ không đoán chúng; chúng ngắn, bằng phẳng và trải nhựa, trừ vài đoạn đường đồng chuyển thành tấm bê tông rồi thành đất.

Đồng xanh vào lúc nào?

Vùng đồng giữa thị trấn, Diên Điền và dòng sông làm hai vụ một năm theo cuốn lịch mà miền Trung dùng. Tôi chưa tìm được lịch thời vụ riêng cho Khánh Hòa nào được công bố, nên đây là lịch chung lấy từ một trang nông nghiệp, đối chiếu với những gì tôi thấy từ trên yên xe:

Tháng	Giai đoạn của vụ	Đồng trông thế nào
Cuối tháng 10 đến tháng 12	Gieo vụ đông xuân	Bùn ngập nước, mạ non, cò
Tháng 1 đến tháng 2	Lúa đông xuân đang lớn	Xanh, những tháng đẹp nhất
Tháng 3 đến tháng 4	Gặt đông xuân	Vàng, rồi rạ, rồi khói
Cuối tháng 4 đến tháng 5	Gieo vụ hè thu	Ngập nước trở lại, nâu và bạc
Tháng 6 đến tháng 7	Lúa hè thu đang lớn	Xanh trở lại, dưới thứ nắng gắt hơn
Cuối tháng 8 đến đầu tháng 9	Gặt hè thu	Vàng rồi rạ, trước khi mưa xuống

Hai điều cần biết. Các thửa ruộng không đồng loạt: thửa này còn trơ rạ thì thửa bên cạnh đã cao ngang đầu gối, vì ngày gieo rải ra hàng tuần, nên lúc nào cũng có chỗ nào đó đang xanh. Và vụ đông xuân năm 2026 của tỉnh, 36.410,1 ha, được gặt trong quý đầu năm, đúng với cuốn lịch; Báo Khánh Hòa đưa tin năng suất 73,11 tạ một héc ta vào tháng 4 năm đó, tăng hơn năm tạ so với năm 2025, con số nhiều hơn mức một người tới chơi cần biết nhưng cho thấy vùng đồng này là đất canh tác thật sự, không phải phong cảnh giữ lại cho khách.

Mưa quan trọng hơn cả mùa vụ. Lưu vực sông Cái nhận 73 phần trăm lượng dòng chảy cả năm trong khoảng tháng 10 đến tháng 12, và các lối ven sông thì ngập trong một tuần xấu trời; bài về từng tháng có các con số mưa ven biển. Tôi chạy vòng này từ tháng 1 đến tháng 8 và để yên nó vào tháng 10 và tháng 11.

Có ghép thêm Suối Đổ hay Suối Tiên được không?

Suối Đổ thì được, như nửa sau của chuyến đi, dù nó biến một buổi sáng thành cả ngày. Chùa nằm trên sườn tây núi Hoàng Ngưu thuộc xã Suối Hiệp, trên 200 m so với mực nước biển và cách Nha Trang hơn 30 km một chút về phía nam, nên nó không nằm trên vòng chạy mà ở xa hơn trên cùng con quốc lộ. Từ chỗ rẽ vào là khoảng 20 phút đi bộ lên hơn một trăm bậc xi măng chạy cạnh dòng suối, con suối đổ xuống thành những cái thác và những cái vũng. Hãy tính 2 đến 3 tiếng. Thác đầy nước nhất vào tháng 9 và tháng 10, khi dòng chảy quá mạnh để tắm; những tháng khô mới là lúc cho các vũng. Đông nhất là các ngày 8, 18 và 28 tháng 1 âm lịch, và đá thì trơn hễ còn ướt.

Suối Tiên, con suối Diên Khánh còn lại, thì tôi để ra ngoài. Tôi không có nguồn nào lấy về được cho nó ngoài một dòng trong kết quả tìm kiếm, nên tôi không đưa cho bạn được khoảng cách, mức phí hay mùa nào, và tôi sẽ không đoán bất cứ thứ nào trong đó.

Ghi chép tại chỗ: vòng này chạy ngược chiều kim đồng hồ thì hơn. Ra tới thị trấn theo quốc lộ khi xe tải còn ngái ngủ, về theo sông với mặt trời sau lưng. Chạy xuôi chiều thì bạn đi ngược vào nắng trên các lối giữa đồng, và mấy ngọn tháp chỉ còn là bóng đen khi bạn tới nơi.

Dừng ở đâu?

Cà phê trong thị trấn, ở bất cứ quán nào gần mấy cái cổng thành, trước khi ra đồng. Bánh ướt trên dãy quán dọc đường vào nếu bạn đi đủ sớm; đó là bánh ướt ở Diên Khánh, và nó là một bữa sáng, nên nó quyết định giờ bạn khởi hành. Trên các lối ven sông có những quán cà phê vườn với võng quay ra mặt nước, và đó là chỗ vòng chạy thôi là vòng chạy mà thành một buổi chiều; tôi không nêu tên quán nào vì chúng đổi thay, và vì cái đáng kể là mặt nước chứ không phải cái quán.

Xăng thì có trong thị trấn và dọc đường 23 tháng 10; trên các lối giữa đồng thì không có gì. Chiếc xe tay ga thuê nào cũng chạy được; trang thuê xe máy của Nha Trang Guide có giá cả và chuyện bằng lái, việc tôi để lại cho trang đó. Nếu bạn muốn dòng sông hơn là đồng ruộng thì chính những lối ấy đi theo chiều ngược lại, ngược dòng, tức là đi ngược sông Cái.

Tôi sẽ làm gì

1. 06:30, ra theo đường 23 tháng 10. Bánh ướt trên dãy quán lúc 07:00.
2. 07:30, cổng đông của tòa thành và đoạn tường thành cạnh nó, mười lăm phút.
3. 08:00, ngược bắc qua Diên Điền. Dừng ở chỗ lối nhỏ gặp thửa ruộng lớn đầu tiên có ngọn đồi phía sau; đó là tấm ảnh. Leo bậc Am Chúa nếu chân bạn còn sức.
4. 09:00, về đông theo các lối ven sông, cà phê ở một quán vườn trên bờ.
5. 10:00, cầu Xóm Bóng, rồi về nhà trước khi trời nóng. Hoặc, nếu có cả ngày, quay lại quốc lộ đi nam tới Suối Đổ và mấy cái vũng của nó.

Vòng chạy này là câu trả lời của tôi cho câu hỏi trong Nha Trang có quá du lịch không: thành phố thì có, ở con phố mặt tiền của nó, còn lùi vào trong mười cây số thì chẳng ai để ý.