Hang Rái lúc bình minh: thềm san hô, con nước và mùa rêu

Hang Rái không phải một bãi tắm, và tôi sẽ không dẫn ai tới đó mà để họ mong có một bãi tắm. Nó là một thềm san hô cổ, được nâng lên khỏi mặt biển và bị khoét thành từng bậc, nằm trên đường ven biển ĐT702 cách Phan Rang chừng 35 km, và nó được vận hành như điểm đón khách của vườn quốc gia Núi Chúa. Lý do để tới là một bức ảnh: nước biển tràn lên các bậc thềm dưới rồi trải ngược xuống mặt đá khi sóng lừng rút ra, cái mà người Việt gọi là thác trên biển, với mặt trời mọc lên ở phía sau.

Hai thứ quyết định bạn có được nó hay không. Thứ nhất là con nước, phải thấp và đang rút vào lúc rạng sáng. Thứ hai là tháng: từ tháng 12 đến khoảng tháng 3, cái thềm mang một lớp rêu xanh biến mặt đá thành màu của một bãi cỏ ướt, và đó chính là phiên bản bức ảnh mà ai cũng đã thấy. Tôi chưa bao giờ tìm được một giá vé chính thức; các trang du lịch ghi 30.000 đến 35.000 VND, và phần chi tiết nằm ở dưới.

Hang Rái chính xác là gì?

Một nền san hô hóa thạch nhô cao ngay mép nước ở xã Vĩnh Hải, trên rìa biển của vườn quốc gia, giữa Ninh Chử và Vĩnh Hy. Đá rỗ như tổ ong và sắc, bị mài thành những bậc thềm nông bước dần xuống biển, với những tảng đá hoa cương chất phía sau. Nước mà một con sóng đẩy lên bậc thềm trên cùng sẽ rút ngược qua mép đá khi con sóng lui, và trong vài giây cái mép thềm ấy là một cái thác thấp và rộng.

Vườn quốc gia dùng nơi này làm cửa trước của mình. Từ cổng có xe điện chạy ra tới chỗ đá, và vườn có liệt kê ở đây một phòng chiếu phim tài liệu về khu dự trữ sinh quyển cùng một trung tâm cứu hộ động vật biển; vườn đếm được hơn 4.000 học sinh qua chương trình của mình trong năm 2023. Bản thân vườn quốc gia có từ ngày 9 tháng 7 năm 2003 và là khu dự trữ sinh quyển của UNESCO từ ngày 14 tháng 4 năm 2021. Các rạn ngoài khơi mang 307 loài san hô đã ghi nhận, mà bản Wikipedia tiếng Anh mô tả là nhìn chung ở tình trạng tốt tới rất tốt, còn cái bạn đang đứng lên chính là rạn san hô ấy, đã chết từ rất lâu.

Rêu về lúc nào?

Muộn hơn và ngắn hơn mấy tấm bưu thiếp gợi ra. Thanh Niên, trong bài viết từ chính dải bờ này hồi tháng 2 năm 2023, viết rằng rêu mọc nhiều nhất vào khoảng tháng 2 và tháng 3, và rằng xem đẹp nhất là lúc nước ròng quanh ngày rằm và lúc giao tháng, từ tháng 12 đến tháng 2, vào rạng sáng hoặc chiều muộn. Cũng bài ấy ghi rằng chính loại rêu đó phủ gần 4 km bờ, rộng hơn 500 m, ở thôn Từ Thiện cách Phan Rang chừng 15 km về phía nam, và đó là phương án ít bị chụp ảnh hơn.

Ghi chép của riêng tôi qua hai mùa đông: xanh vào tháng 1 và tháng 2, loang lổ vào tháng 12 và tháng 3, đá trơ từ tháng 4. Rêu là chuyện của mùa đông, và mùa đông ở đây cũng là mùa khô nhất. Số liệu chuẩn của trạm Phan Rang đặt tháng 2 ở mức 2,8 mm mưa, tháng khô nhất ở nơi khô nhất Việt Nam.

Tháng	Mưa ở Phan Rang, chuẩn của trạm	Số giờ nắng	Rêu, theo Thanh Niên và theo các lần tôi tới
Tháng 12	83,6 mm	189,4	Bắt đầu; đẹp nhất vào những con nước thấp nhất
Tháng 1	8,8 mm	241,7	Xanh trên các bậc thềm trên
Tháng 2	2,8 mm	255,2	Mọc dày nhất; tháng kinh điển
Tháng 3	12,0 mm	278,5	Vẫn còn mọc lúc đầu tháng, thưa dần về cuối
Tháng 4	20,4 mm	278,3	Gần như chỉ còn đá trơ

Con nước làm gì?

Làm tất cả. Nước ròng phơi ra các bậc thềm và các vũng đá; nước lớn phủ kín cái thềm dưới và biến cái thác thành sóng vỗ tầm thường vào một bức tường. Lời khuyên của Thanh Niên là nước ròng vào rạng sáng hoặc chiều muộn, và con nước ở đây thường lên xuống hai lần một ngày, nên một con nước ròng đúng lúc mặt trời mọc thì tới theo chu kỳ chứ không tới theo yêu cầu. Tôi xem bảng thủy triều cho bờ biển Phan Rang từ tối hôm trước và đi vào những buổi sáng mà nước ròng rơi vào khoảng một hai tiếng quanh lúc trời vừa sáng.

Cái thác cần sóng lừng chứ không chỉ cần nước ròng. Vào một buổi sáng mùa hè phẳng như gương thì nước chỉ vừa chạm tới bậc thềm trên và chẳng có gì trải xuống cả. Mùa gió bấc, mà bài của Dân Trí về bãi lướt diều ở Mỹ Hòa phía trên đặt vào quãng tháng 12 và tháng 1, đẩy từng đợt sóng lên thềm, và nó trùng với mùa rêu, đó là lý do mọi bức ảnh nổi tiếng đều là ảnh mùa đông. Vịnh Vĩnh Hy, cách đó vài cây số về phía bắc, thì êm hơn trong những tháng ấy vì núi khép nó lại; Hang Rái thì mở ra với tất cả.

Nó tốn bao nhiêu và vào bằng cách nào?

Chỗ này nằm trên ĐT702, cách Phan Rang chừng 35 km về phía bắc và còn vài cây số nữa mới tới Vĩnh Hy; hãy để xe ở cổng. Tôi chưa bao giờ thấy một mức giá nào trên chính các trang của vườn quốc gia, và quyết định về phí của tỉnh năm 2017, cái đáng ra giải quyết được chuyện này, thì không còn trên mạng nữa, nên những gì dưới đây là con số của các trang du lịch. Trang đại lý tôi tin nhất, đề ngày tháng 6 năm 2026 và ghi rõ đó là giá cho năm 2025, đưa ra 30.000 VND một người lớn, 20.000 VND một trẻ em, dưới 6 tuổi miễn phí, cộng 20.000 VND khứ hồi cho xe điện từ cổng ra chỗ đá. Các trang khác ghi 35.000 VND đã gồm xe điện, và có trang ghi thêm một vé rừng đặc dụng riêng 40.000 VND cho cả vườn quốc gia. Hãy trông đợi một con số đâu đó trong khoảng ấy và đừng cãi nhau vì phần chênh.

Xe điện là tùy chọn. Quãng đi bộ từ cổng thì ngắn và bằng phẳng, còn lúc rạng sáng thì đó là cách vào hay hơn. Trang Cam Ranh Guide về Hang Rái có phần giờ giấc tính từ phía sân bay, còn bản thân cung đường thì nằm trong đường ven biển Núi Chúa.

Làm sao chụp được bức ảnh mà không trượt chân?

Giày trước đã. Đá là san hô hóa thạch, thứ cắt da, còn rêu trên nó thì trơn như băng; dép lê chính là cách người ta bị thương ở đây. Đế dày có bám, và một cái túi chống nước cho máy ảnh.

Rồi tới chỗ đứng. Mặt trời mọc lên từ biển, nên khuôn hình là từ bậc thềm trên nhìn về phía đông, với các bậc thềm ngược sáng và mặt nước ngả màu đồng thau. Hãy đứng trên thềm trên và ở yên đó. Thềm dưới là chỗ cái thác thành hình và cũng là chỗ từng đợt sóng ập tới, mà một đợt sóng thì ập tới không báo trước; tôi đã nhìn một đợt như thế dâng tới đầu gối một người đàn ông đang nhìn qua ống ngắm. Đừng bao giờ quay lưng ra biển khi ở dưới đó, và đừng xuống hẳn nếu sóng lừng đang lên.

Khoảnh khắc để bấm máy là một hai giây sau khi một con sóng vừa tràn qua mép trên, lúc màn nước dày nhất ở mép thềm. Tốc độ nhanh đóng băng nó thành thủy tinh; tốc độ chậm biến nó thành lụa. Cả hai đều được. Cái không được là tới lúc chín giờ, khi ánh sáng đã bẹt, con nước thường đã đổi chiều và mấy chiếc xe từ Phan Rang đang đổ khách xuống.

Ghi chép tại chỗ: cái thềm quay mặt về hướng đông, nên vào một buổi sáng quang thì mặt trời chiếu thẳng vào ống kính. Những khuôn hình đẹp nhất của tôi là trong mười phút trước lúc nó vượt khỏi đường chân trời, khi bầu trời đã sáng còn mặt đá thì chưa.

Ở đây còn có chuyện gì nữa?

Hang Rái là nơi vườn quốc gia làm chương trình giáo dục về rùa biển, và vào mùa thì bạn có thể tham gia một buổi thả rùa con có người hướng dẫn thông qua vườn, chứ không phải cứ tới là được. Bản thân các bãi đẻ, trước hết là Bãi Thịt, là vùng bảo vệ nghiêm ngặt và có tuần tra ban đêm. Rùa xanh, đồi mồi và một loài thứ ba lên bờ từ tháng 5 đến tháng 10 với cao điểm vào tháng 8, và từ năm 2014 đến tháng 8 năm 2024 vườn đếm được 173 ổ trứng nở thành công cùng 11.349 con rùa non được thả. Tôi chưa bao giờ thu xếp được để có mặt vào một buổi thả, điều đó cho bạn biết rằng nó chạy theo lịch của vườn chứ không theo lịch của bạn.

Nếu sau khi xem đá bạn muốn có cát, bảng xếp hạng bãi biển trong tỉnh của tôi sắp các bãi bơi được gần nhất theo thứ tự; Ninh Chử là bãi gần nhất.

Tôi sẽ làm gì

1. Ngủ ở Ninh Chử hoặc Vĩnh Hy từ đêm hôm trước, vào một ngày trong tuần trong khoảng tháng 12 đến tháng 3, sau khi đã xem bảng thủy triều để có một con nước ròng gần lúc mặt trời mọc.
2. Đi khi trời còn tối; từ Phan Rang là chừng 35 km trên ĐT702, từ Vĩnh Hy thì gần hơn.
3. Trả tiền ở cổng, bỏ qua xe điện, và đi bộ vào để có mặt trên bậc thềm trên trước khi mặt trời vượt khỏi mặt biển.
4. Chụp nửa tiếng, rồi cất máy đi và ngắm các vũng đá khi nước còn chưa lên.
5. Ăn sáng ở Vĩnh Hy và đi tàu san hô ở đó trước mười một giờ, hoặc ghé vườn nho Thái An trên đường về Ninh Chử.

Nếu bạn chỉ tới được vào mùa hè thì cứ tới: các bậc thềm và các vũng đá vẫn ở đó vào bất cứ tháng nào, và mặt trời mọc thì vẫn là mặt trời mọc ấy. Bạn sẽ không có màu xanh, và bạn nên biết điều đó trước khi chạy 35 km trong bóng tối để tìm nó.