Thác Tà Gụ: đường đi bộ, người dẫn và lũ vắt

Tà Gụ là con thác cao nhất tỉnh mà tôi tìm được một con số, 40 m một dải trắng liền theo cách đếm của Tuổi Trẻ, và đường đi bộ thì không dài: từ chỗ hết đường là vài trăm mét đường rừng, mấy chỗ băng suối nhỏ và đá dốc để xuống tới vũng nước. Không quy định nào tôi tìm được bắt buộc phải có người dẫn nếu chỉ tới thác, vào cửa miễn phí, và khoản duy nhất tôi thấy được nêu là phí vệ sinh khoảng 10.000 đến 20.000 VND một người. Phần khó là lên được tới Khánh Sơn, là chỗ đặt chân khi đá ướt, và, từ tháng 6 đến tháng 9, là lũ vắt.

Tôi đã đi hai lần, một lần vào tháng 8 cùng với sầu riêng và một lần vào mùa khô, và lần sau hơn về nước còn lần đầu hơn về tiếng.

Nó ở đâu và xa bao nhiêu?

Thác nằm ở Sơn Hiệp, nay thuộc xã Khánh Sơn, cách Tô Hạp khoảng 10 km theo một nguồn và 15 km theo nguồn khác, nửa tiếng đường bộ dù theo con số nào, và cách Nha Trang chừng 100 km theo con đường duy nhất lên: Quốc lộ 1 tới Ba Ngòi ở Cam Ranh, rồi Tỉnh lộ 9 vượt đèo Khánh Sơn cao 600 m. Nước đổ xuống từ khối núi Hòn Bà, từ trên 1.300 m theo một trang trek, còn bản thân con thác nằm ở khoảng 1.100 m trong hồ sơ tuyến của đơn vị đi ngang qua nó. Tên cũ của nó là thác Ngà, đặt theo màu của dòng nước đổ.

	Con số	Nguồn
Chiều cao	40 m, đổ một mạch	Tuổi Trẻ, tháng 8 năm 2024
Từ Tô Hạp	10 đến 15 km, khoảng 30 phút	Báo Gia Lai; newlifetravel.vn; Tuổi Trẻ
Từ Nha Trang	khoảng 100 km	newlifetravel.vn
Từ chỗ hết đường vào	hơn 200 m đường mòn, băng suối, đá dốc	newlifetravel.vn
Vào cửa	miễn phí; có nêu phí vệ sinh khoảng 10.000 đến 20.000 VND, không ghi ngày	newlifetravel.vn
Tuyến trek có dẫn đi ngang thác	38 km, 3 ngày, 3.500.000 VND một người	Nobitrip, tháng 9 năm 2026

Có cần người dẫn không?

Nếu chỉ tới thác thì không, theo mọi quy định tôi tìm được, và đường mòn thì rõ ngay khi bạn đã ở trên nó. Đi xa hơn thác thì có, và không phải vì một quy định. Tháng 8 năm 2026, tỉnh liệt Tà Gụ vào ba điểm du lịch đang hoạt động của huyện cũ, cùng với thôn Hòn Dung và trung tâm Tô Hạp, tức là một nơi tỉnh có tính đến và có chăm, không phải một điểm khởi hành giữa rừng hoang. Nếu ở chỗ hết đường có người mời dẫn bạn vào, lần đầu tôi sẽ đồng ý, nhất là vào những tháng mưa; tôi chưa bao giờ tìm thấy mức phí công bố cho việc đó, nên hãy thống nhất trước khi đi.

Lựa chọn nghiêm túc là tuyến trek có dẫn. Con đường mây của Nobitrip là chuyến đi bộ 38 km, ba ngày hai đêm, từ Tà Gụ vượt dãy Hòn Bà sang Yang Bay ở Khánh Vĩnh, chia thành các chặng 12 km, 12 km và 14 km, ngày đầu leo từ khoảng 400 m lên 1.200 m. Đơn vị tổ chức xếp nó mức 5 theo thang của họ, nhận tối đa 12 người với một người dẫn cho mỗi bốn khách, và lo trại võng, cơm nấu trong rừng và xe từ Nha Trang, giá 3.500.000 VND một người khi tôi xem vào tháng 9 năm 2026. Tôi chưa đi. Tuyến chạy hằng tuần, quanh năm, điều đó cho thấy đơn vị tổ chức không sợ mưa như tôi sợ.

Nên đi vào lúc nào?

Tháng 6 đến tháng 9 nếu muốn nhiều nước, khi dải nước dày nhất và ồn nhất còn cái vũng là chỗ nên đứng lùi ra; những tháng khô nếu muốn nước trong, đá khô và tắm được. Hai thứ đó không đi cùng nhau, và các nguồn nói thẳng điều đó: những tháng mưa là lúc đá trơn nhất và nước lên nhanh. Quy tắc giờ giấc duy nhất có nguồn, dành cho khách đi trong ngày từ Nha Trang, là khởi hành trước 05:00 và rời thác trước 16:00, mà thật ra đó là quy tắc về việc qua đèo khi trời còn sáng chứ không phải về con thác.

Quy tắc của riêng tôi sau hai lần đi là đi vào mùa khô, trừ khi bạn đã ở Khánh Sơn vì sầu riêng, khi đó thì đi vào tháng 8 và chấp nhận ướt chân. Trong bài so sánh các thác của tỉnh, đây là thác đổ cao nhất và khó tới nhất; Ba Hồ là thác có đúng vấn đề mùa ấy nhưng chỉ cách thành phố một tiếng.

Còn vắt thì sao?

Những tháng mưa thì có vắt, và đó không phải lý do để ở nhà. Lần đi hồi tháng 8 tôi dính ba con trên đường vào, đều ở dưới đầu gối, đều do quệt vào bụi cây ướt bên bờ suối. Quần dài nhét vào tất, kiểm tra một lượt ở vũng nước, và muối hoặc một cái bật lửa nếu bạn có mang; vết cắn chảy máu nhiều hơn là đau. Mùa khô tôi không thấy con nào. Không nguồn nào nhắc tới chúng, nên hãy coi đây là con số của một người đi, không phải một quy tắc.

Nguy hiểm thật sự là những thứ các nguồn có nêu tên: đá trơn, chỗ băng suối, và nước lên nhanh khi mưa ở thượng nguồn. Ở chỗ hết đường không có hàng quán nào; hãy mang nước và đồ ăn. Đi loại giày ướt được mà vẫn bám; lần đầu tôi đi dép quai và sẽ không làm lại.

Ghi chép tại chỗ: tiếng tới trước con thác. Ở khúc quanh cuối của đường mòn, bạn nghe nó vọng qua tán cây, rồi cả 40 m hiện ra trước mặt cùng một lúc. Hãy dừng ở đó một phút trước khi trèo xuống; đó là chỗ nhìn đẹp nhất.

Nếu là tôi thì tôi sẽ làm thế này

1. Ngủ ở Tô Hạp đêm trước thay vì đi về trong ngày từ Nha Trang; cái mốc 05:00 mà các nguồn khuyên là một buổi sáng vất vả trên xe máy.
2. Rời Tô Hạp trước 07:00 và có mặt ở chỗ hết đường trước 07:30, trước cái nóng và trước mọi đoàn khách.
3. Lần đầu, nếu có người địa phương mời dẫn thì hãy nhận, và thống nhất tiền công trước khi đi. Nếu chỉ tới thác thì đó là quãng đi bộ ngắn; người dẫn là để lo mấy chỗ băng suối.
4. Quần dài, giày ướt được, nước, đồ ăn, một túi chống nước cho điện thoại. Vào những tháng mưa, kiểm tra vắt ở vũng nước rồi kiểm tra lại ở chỗ để xe.
5. Lên xe về trước đầu giờ chiều và qua đèo trước khi hết sáng. Nếu vừa mưa lớn thì đừng xuống vũng nước; nhìn từ trên đường mòn và quay lại vào mùa khô.